48% doanh nghiệp mua phần mềm rồi bỏ xó — vì sao?

Đầu tư công nghệ "đắp chiếu": khi phần mềm mới chỉ sống được 2 năm

Tại một toạ đàm về chuyển đổi số năm 2023, TS. Đỗ Tiến Long — Chủ tịch Hội đồng Chuyên gia Công ty OD Click — đưa ra một con số khiến nhiều người trong phòng im lặng: "kết quả nghiên cứu của Ban Chuyển đổi số Quốc gia là có tới 48% doanh nghiệp Việt Nam mua phần mềm xong 2 năm sau thì… vứt đi, do liên quan vận hành hệ thống." Ông kể lại một ca cụ thể mình từng chứng kiến: một doanh nghiệp bỏ tiền mua công nghệ hiện đại nhất từ nước ngoài, nhưng hệ thống chỉ "đắp chiếu" nằm đó, vì "mỗi lần vận hành thì lại lỗi và lại phải nhờ chuyên gia nước ngoài sang khắc phục, khiến doanh nghiệp vừa tốn thêm thời gian và chi phí".

Ba năm sau, hiện tượng này vẫn chưa biến mất — chỉ đổi người mô tả. Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, trong bài viết "Vì sao doanh nghiệp chuyển đổi số thất bại" trên báo Dân trí (tháng 9/2026), mô tả đúng cùng một triệu chứng bằng một câu ngắn gọn: "Hệ thống chạy được nhưng nhân viên vẫn làm Excel. Dữ liệu có rất nhiều nhưng lãnh đạo vẫn ra quyết định theo cảm tính." Phần mềm không hỏng. Nó vẫn đang chạy trên server. Nhưng nó đã chết theo một cách khác: không ai còn tin vào nó, không ai còn nhập liệu đầy đủ vào nó, và những quyết định quan trọng nhất của doanh nghiệp đã quay lại chạy trên các tệp Excel, các nhóm Zalo và trí nhớ của vài người chủ chốt.

📄 Nguồn: Báo Công Thương — "48% doanh nghiệp Việt mua phần mềm công nghệ để… 'vứt đi' sau 2 năm" · Báo Dân trí — Nguyễn Mạnh Hùng, "Vì sao doanh nghiệp chuyển đổi số thất bại"

"Phần mềm bị bỏ xó" không phải vì nhân viên lười

Cách giải thích dễ nhất — và cũng dễ sai nhất — là đổ lỗi cho nhân viên "ngại thay đổi". Nhưng nếu nhìn kỹ vào các trường hợp thất bại, có một mẫu số chung xuất hiện trong hầu hết các ca — dưới đây là ba điểm rõ nhất:

Phần mềm phản chiếu đúng sự rối của quy trình cũ. Ông Hùng gọi đích danh sai lầm phổ biến nhất: triển khai theo phòng ban — "Phòng kế toán làm phần mềm kế toán. Kho làm phần mềm kho. Bán hàng làm CRM. Marketing làm CDP. Kết quả là mỗi nơi một hệ thống. Dữ liệu không kết nối. Không ai có bức tranh toàn diện." Phần mềm không sửa một quy trình tồi — nó chỉ giúp quy trình tồi đó chạy nhanh hơn trên máy tính.
Dữ liệu vào hệ thống nhưng không đủ sạch để tin. Ông Hùng viết: "Nếu cùng một khách hàng mà 3 phòng ban đặt 3 tên khác nhau thì AI cũng không 'cứu' được doanh nghiệp" — và cũng không ai muốn tra cứu một hệ thống mà chính mình không tin số liệu.
Lãnh đạo không dùng hệ thống đầu tiên. Đây là điểm bị bỏ qua nhiều nhất. Nguyên Bộ trưởng viết thẳng: "Nếu CEO vẫn yêu cầu báo cáo giấy thì không ai tin vào chuyển đổi số. Nếu lãnh đạo vẫn quyết định theo cảm tính thì dữ liệu sẽ không bao giờ có giá trị." Nhân viên không nhập liệu kỹ cho một hệ thống mà họ biết sếp cũng chẳng mở ra xem.

3 điểm gãy khiến phần mềm bị bỏ xó — *3 điểm gãy lặp lại trong các ca thất bại: quy trình cũ, dữ liệu không sạch, lãnh đạo không dùng hệ thống đầu tiên.*

Nhận định của NexPeak: ba điểm trên có một gốc chung — phần mềm được mua để giải quyết một triệu chứng (thiếu báo cáo, thiếu CRM, thiếu chấm công), nhưng không ai dừng lại hỏi phần mềm đó có nằm trong một dòng chảy duy nhất với toàn bộ cách doanh nghiệp đang vận hành hay không. Khi câu trả lời là "không", phần mềm mới chỉ tạo thêm một ốc đảo dữ liệu — và nhân viên chọn con đường ít lực cản nhất: quay lại Excel, nơi họ tự kiểm soát được.

Bài test 60 giây: hệ thống của bạn đang "sống" hay đang "đắp chiếu"?

Trước khi đọc tiếp, hãy trả lời nhanh 5 câu hỏi sau bằng trực giác — không cần tra số liệu:

Sáng nay, bạn mở phần mềm quản trị lên trước, hay mở Zalo/Excel lên trước?
Khi cần biết doanh thu hôm qua, bạn tự xem được trên một màn hình, hay phải gọi điện hỏi ai đó?
Một khách hàng trong hệ thống của bạn — có đúng một mã, một hồ sơ, hay ba phòng ban gọi ba tên khác nhau?
Nếu một nhân viên chủ chốt nghỉ việc ngày mai, công việc họ đang làm có nằm trong hệ thống, hay chỉ nằm trong điện thoại của họ?
Lần cuối bạn (người lãnh đạo) tự tay mở hệ thống — không qua báo cáo PowerPoint ai đó làm sẵn — là khi nào?

Nếu từ 3 câu trở lên câu trả lời nghiêng về phía "Excel/Zalo/gọi điện/PowerPoint", hệ thống hiện tại của bạn — dù đã tốn tiền mua — đang ở trạng thái mà ông Đỗ Tiến Long gọi là chờ ngày "vứt đi", chỉ là chưa ai công bố nó đã chết.

Vậy một hệ thống "còn sống" trông như thế nào?

Trong bài viết "10 việc CEO phải làm để chuyển đổi số thành công", ông Nguyễn Mạnh Hùng mô tả rất cụ thể hình ảnh một hệ thống đang được dùng thật — không phải bằng tính năng, mà bằng hành vi của người lãnh đạo mỗi sáng:

"CEO không nên đọc báo cáo PowerPoint. Không nên chờ cuối tháng. Mỗi sáng, CEO chỉ cần mở một màn hình [...] Nếu CEO còn phải gọi điện hỏi số liệu thì doanh nghiệp chưa chuyển đổi số."

Đây chính là ranh giới giữa "có phần mềm" và "có một hệ thống đang sống": không phải số lượng module đã mua, mà là liệu một người — từ chủ doanh nghiệp đến nhân viên bán hàng — có còn cần rời khỏi hệ thống để biết chuyện gì đang xảy ra hay không. Mỗi lần phải rời khỏi hệ thống để hỏi qua Zalo, qua điện thoại, hay lục lại Excel, đó là một lần ngữ cảnh bị đứt — và một lần hệ thống chính thức mất thêm một người dùng.

NexPeak không hứa giải hết, chỉ đứng đúng ở điểm gãy

Chúng tôi không có khảo sát riêng để biết con số 48% đúng bao nhiêu phần trăm cho từng ngành cụ thể. Điều có thể quan sát được là điểm gãy thường không nằm ở việc "thiếu phần mềm" mà ở việc có quá nhiều phần mềm không nói chuyện với nhau — đúng như mô tả của ông Hùng về cách làm sai: kế toán một hệ thống, kho một hệ thống, bán hàng một hệ thống, mỗi nơi một "sự thật" riêng.

Thay vì thêm một hệ thống thứ năm, thứ sáu để vá lỗ hổng giữa các hệ thống cũ, NexPeak gộp khách hàng, công việc, phê duyệt, tồn kho và hội thoại vào cùng một mô hình dữ liệu — để một con số (một khách hàng, một đơn hàng, một khoản công nợ) chỉ tồn tại ở đúng một nơi, không phải ba nơi với ba tên gọi khác nhau. Đây không phải lời hứa "sâu bằng SAP" hay "đủ tính năng như một ERP lớn" — mà là một lựa chọn kiến trúc cụ thể để tránh chính cái bẫy đã khiến 48% phần mềm kia bị "vứt đi": dữ liệu phân mảnh ngay từ ngày đầu triển khai.

Tiêu chí	Cách làm phổ biến (mỗi phòng ban một phần mềm)	Cách NexPeak chọn
Hồ sơ khách hàng	Tồn tại riêng ở CRM, ở Excel sale, ở sổ kế toán — dễ lệch tên/mã	Một hồ sơ, liên kết thẳng tới công việc, lịch, hội thoại, hóa đơn của khách đó
Phê duyệt (chi phí, báo giá, mua sắm)	Trao đổi qua Zalo/email, quyết định không lưu lại được	Luồng phê duyệt có điều kiện, có vết (ai duyệt, lúc nào, dựa trên ngưỡng gì)
Báo cáo cho người đứng đầu	Chờ cuối tháng, tổng hợp tay từ nhiều nguồn, dễ sai lệch	Số liệu tính từ cùng một nguồn dữ liệu vận hành, xem được bất kỳ lúc nào

Điều này không có nghĩa cách làm nào kém hơn cách làm kia — nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, có đội IT riêng, vẫn chọn ghép nhiều phần mềm chuyên sâu và chấp nhận chi phí tích hợp, vì ở quy mô đó mỗi phần mềm chuyên sâu hơn có thể đáng giá hơn phần chi phí tích hợp. NexPeak nhằm đúng vào nhóm doanh nghiệp chưa có — và chưa cần — một đội IT để vận hành việc tích hợp đó, nơi "một hệ thống, một sự thật" đỡ tốn công hơn là "nhiều hệ thống tốt, nối với nhau bằng con người".

Điều bài viết này KHÔNG khẳng định

Bài viết này không khẳng định 48% là tỷ lệ chính xác cho mọi ngành hay mọi quy mô doanh nghiệp — đây là một con số được một chuyên gia trích dẫn tại một toạ đàm, không phải một khảo sát NexPeak tự thực hiện. Bài viết cũng không khẳng định việc dùng NexPeak sẽ tự động đưa tỷ lệ "sống" của hệ thống lên 100% — phần lớn các nguyên nhân thất bại được nêu (lãnh đạo không dùng hệ thống, quy trình chưa được làm gọn trước khi số hóa, dữ liệu chưa chuẩn hóa) là vấn đề về con người và tổ chức, không phải thứ một phần mềm nào — kể cả NexPeak — có thể tự giải quyết nếu thiếu sự cam kết từ người đứng đầu.

Tài liệu tham khảo:

48% Doanh Nghiệp Việt Mua Phần Mềm Rồi Bỏ Xó Sau 2 Năm: Vì Sao Nhân Viên Vẫn Quay Lại Excel?